Odakle se stvorio mit da su policajci glupi, to više niko ne zna. Ko je prvi to počeo da provlači kroz priče i viceve pitanje je, ali dobro pitanje. Imamo danas baš takvu priču koja se šali na račun policajaca. Nadamo se da nam niko neće zamjeriti i da ćemo se od srca nasmijati.
–Da slučajno nisu tri trešnje?
Mit da su policajci „glupi“ nije nastao preko noći niti ima jedno jedino porijeklo. On je rezultat dugog spleta historijskih okolnosti, društvenih frustracija, popularne kulture, viceva, klasnih podjela i psiholoških mehanizama kojima ljudi objašnjavaju autoritet koji ih kontroliše. Da bismo razumjeli odakle dolazi ta etiketa, moramo se vratiti nekoliko stoljeća unazad, u vrijeme kada je sama ideja moderne policije bila nova i često omražena.
Početci moderne policije
Savremeni koncept organizovane, profesionalne policije najčešće se veže za Robert Peel i osnivanje Metropolitan Police Service 1829. godine u Londonu. Ti prvi londonski policajci zvali su se „bobbies“ ili „peelers“. Već tada su postojale šale na njihov račun – smatrani su grubim, slabo obrazovanim ljudima iz nižih slojeva koji su dobili uniformu i pendrek.
U 19. stoljeću, obrazovanje nije bilo dostupno svima. Većina policajaca dolazila je iz radničke klase. To nije značilo da su bili manje inteligentni, ali su često imali manje formalnog školovanja. U društvu u kojem je obrazovanje bilo simbol prestiža, ta razlika je lako postajala predmet ismijavanja.
Policija kao produžena ruka vlasti
Policija je, od samog početka, bila simbol kontrole. Kada neko napiše kaznu, privodi, pretražuje ili ograničava slobodu – taj neko automatski postaje meta frustracije. Ljudi rijetko vole autoritet koji ih kažnjava. Psihološki je lakše omalovažiti onoga ko ima moć nad tobom nego prihvatiti vlastitu grešku.
Ako vas zaustavi policajac i napiše kaznu za prebrzu vožnju, lakše je reći: „Ma budala, nema pametnijeg posla“ nego priznati da ste vozili 90 gdje je dozvoljeno 50. Taj mehanizam projekcije i racionalizacije stvara teren za širenje stereotipa.
Vicevi i popularna kultura
Jedan od najvećih „krivaca“ za širenje mita o „glupim policajcima“ je popularna kultura. U ranim nijemim filmovima, poput onih sa tzv. Keystone Cops, policajci su prikazivani kao nespretni, zbunjeni i komično nesposobni. Kasnije su filmovi poput Police Academy dodatno učvrstili sliku policajca kao karikature – dobrodušne, ali pomalo tupave figure.
Vicevi su posebno moćno sredstvo. U mnogim zemljama postoje stereotipni vicevi o policajcima – kao što postoje o plavušama, Muji i Hasi, birokratama ili političarima. Ti vicevi funkcionišu jer pojednostavljuju stvarnost i oslanjaju se na pretjerivanje. Humor često cilja na autoritet, jer je ismijavanje autoriteta svojevrsni ventil društvenog pritiska.
Kriteriji zapošljavanja i pogrešna tumačenja
U nekim državama su tokom 20. stoljeća postojali kontroverzni kriteriji za zapošljavanje policajaca, uključujući i testove inteligencije. Postoji poznata urbana legenda da su neki gradovi u SAD-u odbijali kandidate sa previsokim IQ-om, pod izgovorom da bi im posao brzo dosadio. Iako su takvi slučajevi rijetki i specifični, priča se širila kao dokaz „sistema koji želi glupe policajce“.
Međutim, realnost je daleko složenija. Policijski posao zahtijeva kombinaciju fizičke spremnosti, emocionalne stabilnosti, sposobnosti donošenja brzih odluka pod stresom i poznavanja zakona. Akademsko znanje je samo jedan dio te slagalice.
Društvene podjele i klasni stereotipi
Policija je tradicionalno bila profesija dostupna ljudima iz srednjih i nižih slojeva društva. U elitističkim pogledima, to je često tumačeno kao manjak „sofisticiranosti“. S druge strane, univerzitetski obrazovane elite su policiju posmatrale kao praktičnu, a ne intelektualnu profesiju.
Takva klasna podjela stvara predrasude. Ako neko ne radi kancelarijski posao ili nema doktorat, društvo ga lako svrstava u „manje pametne“, iako inteligencija nije isključivo vezana za diplomu.
Psihologija stereotipa
Stereotipi nastaju jer ljudski mozak voli jednostavne kategorije. Lakše je reći „policajci su glupi“ nego analizirati kompleksnost svakog pojedinca. Jedan negativan susret sa jednim policajcem može postati „dokaz“ za cijelu profesiju.
To je tzv. heuristika dostupnosti – ono što nam je upečatljivo ili emotivno snažno, doživljavamo kao češće nego što zaista jeste.
Realnost savremene policije
Danas je policijski posao u mnogim zemljama visoko profesionalizovan. Policajci prolaze kroz akademije, psihološka testiranja, specijalističke obuke iz forenzike, cyber kriminala, pregovaranja, pa čak i krizne komunikacije. U eri digitalnog kriminala, potrebna su tehnička znanja koja zahtijevaju ozbiljnu edukaciju.
Naravno, kao i u svakoj profesiji, postoje pojedinci koji nisu dorasli zadatku. Ali generalizacija da su „policajci glupi“ zanemaruje činjenicu da se radi o hiljadama različitih ljudi sa različitim sposobnostima.
Mit kao ventil
Možda je najvažnije razumjeti da mit o „glupim policajcima“ ima funkciju. On služi kao ventil za društvenu napetost. Kada građani osjećaju da ih sistem tlači, oni ismijavaju njegov najvidljiviji simbol – policiju. Humor i stereotipi postaju način da se smanji osjećaj nemoći.
Ironično, isti ljudi koji u šali govore da su policajci „glupi“, u kriznoj situaciji – krađi, saobraćajnoj nesreći, nasilju – prvi okreću broj policije i očekuju profesionalnost, hrabrost i brzu reakciju.
Mit da su policajci glupi nije zasnovan na objektivnoj analizi, nego na historijskim okolnostima, klasnim predrasudama, frustracijama prema autoritetu i snažnom utjecaju popularne kulture. Kao i većina stereotipa, on opstaje jer je jednostavan, duhovit i emotivno zadovoljavajući – ali ne i zato što je tačan.
Kada se oguli sloj šale i ironije, ostaje činjenica da je policijski posao jedan od najzahtjevnijih – psihički, fizički i moralno. A inteligencija se ne mjeri vicevima, nego sposobnošću da u najtežim trenucima doneseš pravu odluku.
